Ładne Pałace

Do budowy swych rezydencji zamożni wielkopolscy ziemianie bardzo często angażowali najlepszych architektów swego czasu. Obok takich niemieckich sław z przełomu XVIII i XIX wieku, jak Karol Langhans, autor Bramy Brandenburskiej w Berlinie i pałacu w Pawłowicach, przy pałacu w Strzelcach pracowali też należący do niemieckiej czołówki Karol Fryderyk Schinkel i Fryderyk August Stuler. Ten ostatni – jeden z najbardziej znanych berlińskich architektów – zaprojektował samodzielnie lub wspólnie takie pałace, jak Jarocin, Margońska Wieś, Łęka Wielka i właśnie pałac w Strzelcach, zbudowany w 1844 roku dla I ryderyka von Zacha na miejscu siedziby spalonej cztery lata wcześniej. Mimo że nrchitekt odwołat się tu nie do średniowiecza, lecz renesansu, romantyczny gust dał o sobie znać przez maksymalne skomplikowanie planu i w konsekwencji bryły pałacu. Główny, piętrowy korpus ujęty dwiema krępymi wieżami, jak gdyby alkierzami, połączono korytarzową galerią z wysoką czterokondygnacyjną wieżą, w której umieszczono bramę przejazdową. Samą galerię przebudowano w późniejszym czasie. Całość efektowna, zaspokajała ambicje posiadania „feudalnej” siedziby z jej atrybutami, tak jak to sobie wówczas wyobrażano, a więc przysadzistymi wieżami-alkierzami nadającymi bryle pałacu zamkowy charakter, wysoką wieżą dającą możliwość obserwacji okolicy i zatkniętą na niej chorągwią, jak to pokazuje stara rycina. Słowem pańska siedziba jak się patrzy.

Strzelce niegdyś należały do Grudzińskich. Od 1789 roku były własnością von Zachów. Później, wykupione z rąk niemieckich, przeszły do Szulczewskich.

W 1930 roku Strzelce stanowiły własność Wiktora Szulczewskiego. Majątek w 1926 roku liczył 1996 hektarów i miał gorzelnię.

Żywotność i bezpretensjonalność form klasycystycznych znalazły swe potwierdzenie w okazałym dworze w Kromolicach, zbudowanym w 1860 roku dla Stanisława Modlibowskiego, przedstawiciela rodziny, w której rękach miejscowość znajdowała się od początku XVII wieku aż do okresu międzywojennego. Okazały czterokolumnowy portyk w wielkim porządku poprzedza wejście, a neorenesansowa dekoracja fasad dodaje reprezentacyjności. Dwór piętrowy, nakryty dachem dwuspadowym. W 1930 roku Kromolice były własnością Józefa Modlibowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 906 hektarów.

Eklektyczny dwór powstał w 1904 roku z przebudowy i połączenia dwóch dawniejszych dworskich oficyn lub oficyny i dworu. Dzieła dokonał ówczesny właściciel Władysław Szczepkowski. Jest to rozległa, piętrowa budowla założona na rzucie litery L, nakryta dachami dwuspadowymi, z kolumnowym gankiem poprzedzającym wejście i niosącym taras pierwszego piętra.

W połowie XIX wieku Łęg był własnością majora wojsk Królestwa Polskiego Szmytkowskiego. Potem wielokrotnie zmieniał właścicieli. Byli nimi Pajzderscy, Niemiec Finsterbusch, od 1904 roku Władysław Szczepkowski, a po pierwszej wojnie Olgierd Gordziatkowski i jego żona Wanda z Gordziatkowskich, którzy przenieśli się do Wielkopolski, straciwszy na skutek rewolucji bolszewickiej swój rodzinny majątek Kisielewicze w województwie mińskim. Tu urodził się w 1882 roku Nikodem Pajzderski, wybitny historyk sztuki, przed 1939 rokiem dyrektor Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu, zamordowany przez Niemców w 1940 roku.

W roku 1939 właścicielem Łęgu był Olgierd Gordziatkowski. Majątek w 1926 roku liczył 1104 hektary i miał gorzelnię.

Zimnowoda występuje w dokumentach co najmniej od XIV wieku, kiedy to w latach 1 388-1400 toczyli między sobą spory Henryk, Krystyn, Andrzej, Piotr, Pasko Zimnowodzcy. W 1473 roku notowany jest Mikołaj Zimnowodzki. W drugiej połowie XVI wieku Zimnowoda należała do Gtogińskich, w XVII do Marszewskich, w XVIII do Rychłowskich, w XIX i aż do okresu międzywojennego do Mycielskich. Wśród nich szczególną pozycję zajmuje Teodor Mycielski (1804-1874), fundator pałacu w Zimnowodzie, żołnierz powstania listopadowego, uczestnik szarży pułku jazdy poznańskiej w bitwie pod Grochowem, odznaczony krzyżem Virtuti Militari, żołnierz Wiosny Ludów w 1848 roku, więzień pruski twierdzy szczecińskiej, jeden z twórców Bazaru Poznańskiego i protektorów Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Jego dwaj synowie: Ignacy i Ludwik, wzięli udział w powstaniu styczniowym, w którym Ludwik poległ. Teodor Mycielski w 1822 roku otrzymał tytuł hrabiowski. Był ponadto postem do sejmu w Berlinie w 1847 roku. W roku 1849 został dożywotnim członkiem pruskiej Izby Panów. Teodor Mycielski był wnukiem Józefa Mycielskiego, wojewody inowrocławskiego, i synem Michała, starosty konińskiego. Po Teodorze Zimnowodę objąt jego syn Alfred Mycielski. Od 1932 roku właścicielem majątku był Henryk Grocholski (ur. 1896), rozstrzelany przez Niemców na rynku w Gostyniu 21 października 1939 roku.

W 1926 roku właścicielką Zimnowody była Maria Mycielska, a w roku 1932 Henryk Grocholski. Majątek w 1926 roku liczył 865 hektarów, miał,gorzelnię i fabrykę płatków ziemniaczanych.

Na doskonale symetryczną piętrową bryłę pałacu składają się przede wszystkim trzy zwieńczone oddzielnymi czterospadowymi dachami ryzality: środkowy i dwa boczne. Korpus nakryty dachem dwuspadowym ogranicza się właściwie, tak jak w Pniewach czy Czempiniu, do roli łącznika pomiędzy nimi. Boniowania oraz pilastrowe i gzymsowe podziały, różne w przypadku ryzalitów i korpusu, dodatkowo pogłębiają wrażenie niezależności. Wejście w ryzalicie środkowym poprzedzone zostało gankiem wspartym na czterech filarach i ozdobionym rzeźbami. Bliskie XVII-wiecznej architekturze Mansarta są dekoracyjne zwieńczenia ryzalitów, liczne kominy oraz pierwotne wnętrze z wysokim holem i okazałą klatką schodową obiegającą piętrową sień. Reprezentacyjne pomieszczenia połączone amfiladami umieszczone zostały od strony fasady. W pałacu w Zimnowodzie zabrakło jedynie tak lubianych przez XIX wiek wieź.

Wśród licznych w Wielkopolsce rezydencji zasłużonego rodu Mycielskich nie ma takich, które zasługiwałyby na miano brzydkich. Okazałe Pępowo, saskie Siedmiorogowo i francuska Zimnowoda to najpiękniejsze z nich. Pałac w Zimnowodzie zbudowany został zapewne w drugiej połowie lat sześćdziesiątych XIX wieku na polecenie Teodora Myciel.skiego przez wziętego i bardzo zdolnego architekta tych czasów Stanisława Hebanowskiego. Hebanowski, autor wspaniałego pałacu Łąckich w Posadowię oraz między innymi pałaców w Tarcach i Nowej Wsi koło Wronek, był gorącym propagatorem kostiumu francuskiego – stosowania wzorów czerpanych z architektury Francji XVI i XVII wieku. Kostium francuski w przeciwieństwie do kojarzonego już w tym czasie z kulturą niemiecką neogotyku miał wydźwięk narodowy. Nawiązywał do czasów chwały dawnej Polski, kiedy związki z Francją były szczególnie silne i żywe.